phật

（術語）Buddha，佛陀之略，又作休屠、佛陀、浮陀、浮圖、浮頭、勃陀、勃駄、部陀、母陀、沒馱。譯言覺者，或智者。覺有覺察覺悟之二義，覺察煩惱，使不為害，如世人之覺知為賊者，故云覺察，是名一切智。覺知諸法之事理，而了了分明，如睡夢之寤，謂之覺悟，是名一切種智。自覺復能覺他，自他之覺行窮滿，名為佛。自覺者，簡於凡夫，覺他者簡於二乘，覺行窮滿，簡異於菩薩。何則？以凡夫不能自覺，二乘雖自覺而無覺他之行，菩薩自覺覺他而覺行未為圓滿故也。又以知者既具足二智而覺知一切諸法，了了分明故也。南山戒本疏一曰：「佛，梵云佛陀，或云浮陀、佛駄步他、浮圖、浮頭。蓋傳者之訛耳。此無其人，以義翻之為覺。」宗輪論述記曰：「佛陀梵音，此云覺者，隨舊略語，但稱曰佛。」佛地論一曰：「於一切法，一切種相，能自開覺，亦開覺一切有情。如睡夢覺醒，如蓮華開，故名佛。」智度論二曰：「佛陀秦言知者，有常無常等一切諸法，菩提樹下了了覺知，故名佛陀。」同七十曰：「佛名為覺，於一切無明睡眠中最初覺故，名為覺。」法華文句一曰：「西竺言佛陀，此言覺者、知者，對迷名知，對愚名覺。」大乘義章二十末曰：「佛者就德以立其名，佛是覺知，就斯立稱。覺有兩義：一覺察，名覺，如人覺賊。二覺悟，名覺，如人睡寤。覺察之覺對煩惱障，煩惱侵害事等如賊，唯聖覺知不為其害，故名為覺。涅槃云：如人覺賊，賊無能為，佛亦如是。覺悟之覺對其知障，無明昏寢事等如睡，聖慧一起，朗然大悟，如睡得寤，故名為覺。既能自覺，復能覺他。覺行窮滿，故名為佛。言其自覺簡異凡夫，云覺他者明異二乘，覺行窮滿彰異菩薩。」善見律四曰：「佛者名自覺亦能覺他，又言知，何謂為知？知諦故，故名為佛。」仁王經上曰：「一切眾生，斷三界煩惱果報盡者名為佛。」

phật (7n)<tc>

------------------------

① Dịch âm tiếng Phạm, nói đủ phải nói là [b]Phật đà[/b] 佛陀, bậc tu đã tới cõi giác ngộ hoàn toàn, lại giáo hoá cho người được hoàn toàn giác ngộ. Như đức [b]Thích ca[/b] 釋迦 bỏ hết công danh phú quý, lìa cả gia đình, tu hành khắc khổ, phát minh ra hết chỗ mê lầm của chúng sinh, để tế độ cho chúng sinh, thế là Phật. Vì thế nên những phương pháp ngài nói ra gọi là [b]Phật pháp[/b] 佛法, giáo lí của ngài gọi là Phật giáo, người tin theo giáo lí của ngài gọi là tín đồ Phật giáo, v.v. ||② [b]Phật lăng[/b] 佛郎 dịch âm chữ franc, quan tiền Pháp.